Ngày nay một đoạn video có thể được dựng để một người nói điều họ chưa từng nói, và một tấm ảnh có thể được tạo ra từ con số không. Những nội dung này lan nhanh vì chúng đánh trúng cảm xúc, khiến người xem chia sẻ trước khi kịp suy nghĩ.
Bạn không cần là chuyên gia để tự bảo vệ mình. Chỉ cần chậm lại vài giây và áp dụng vài cách kiểm tra đơn giản, bạn đã tránh được phần lớn tin giả và biết nghi ngờ đúng lúc.
Cảm xúc mạnh là dấu hiệu cần dừng lại
Tin giả thường được thiết kế để khiến bạn tức giận, sợ hãi hoặc phấn khích tột độ, bởi đó là những cảm xúc thúc đẩy người ta bấm chia sẻ ngay. Khi một nội dung khiến bạn muốn phản ứng lập tức, đó chính là lúc nên dừng lại và kiểm tra.
Hãy tự hỏi ai là người đăng, họ được lợi gì khi bạn tin điều này, và thông tin có kèm nguồn rõ ràng hay chỉ là lời khẳng định suông. Một khoảng lặng ngắn thôi cũng đủ để lý trí lấy lại quyền kiểm soát trước cảm xúc.
Kiểm tra chéo từ nhiều nguồn
Nếu một sự việc thật sự quan trọng và có thật, sẽ có nhiều nơi uy tín cùng đưa tin. Cách kiểm chứng nhanh nhất là gõ nội dung đó lên công cụ tìm kiếm xem có báo đài đáng tin nào nhắc đến không.
Nếu chỉ duy nhất một trang lạ hoặc một tài khoản vô danh đưa tin giật gân, còn tất cả nơi khác im lặng, khả năng cao đó là tin bịa hoặc bị thổi phồng. Sự vắng mặt của các nguồn đáng tin cũng là một tín hiệu.
Nhìn kỹ vào video và ảnh nghi ngờ
Video deepfake ngày càng tinh vi nhưng vẫn thường để lại dấu vết nếu bạn xem chậm và kỹ. Hãy để ý những chỗ khớp miệng không đều với lời nói, ánh mắt đờ đẫn hoặc chớp mắt bất thường, viền tóc và răng nhòe, ánh sáng trên mặt lệch với khung cảnh xung quanh.
Với ảnh, hãy chú ý những chi tiết mà công cụ tạo ảnh hay làm sai, như bàn tay có số ngón lạ, chữ viết trên biển hiệu méo mó vô nghĩa, hoặc các vật thể nền biến dạng một cách kỳ quặc. Không dấu hiệu nào là tuyệt đối, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc thì rất đáng ngờ.
Truy tìm nguồn gốc thật của hình ảnh
Một mẹo hữu ích là tìm kiếm ngược hình ảnh. Bạn tải tấm ảnh lên công cụ tìm kiếm bằng hình để xem nó thật sự xuất hiện lần đầu ở đâu và vào lúc nào. Rất nhiều tin giả dùng lại ảnh cũ từ một sự kiện khác, ở một nơi khác, rồi gán cho câu chuyện mới.
Cách này đặc biệt hiệu quả với những tin kiểu thảm họa vừa xảy ra hay hình ảnh gây sốc. Không ít lần bạn sẽ phát hiện tấm ảnh được cho là mới thực ra đã lan truyền từ nhiều năm trước.
Cẩn trọng với lời kêu gọi khẩn cấp
Tin giả thường đi kèm lời thúc giục hành động gấp: chia sẻ ngay kẻo bị xóa, chuyển tiền cứu trợ tức thì, hay bấm vào đường dẫn để nhận quà trước khi hết hạn. Sự khẩn cấp giả tạo này nhằm không cho bạn kịp suy xét.
Với những lời kêu gọi liên quan đến tiền bạc hoặc thông tin cá nhân, hãy luôn xác minh qua kênh chính thức trước khi làm bất cứ điều gì. Người tử tế thật sự sẽ không ép bạn phải quyết định trong mấy giây.
Khi lỡ chia sẻ nhầm tin sai
Ai cũng có thể một lần lỡ chia sẻ một tin hóa ra là giả. Điều quan trọng không phải là xấu hổ giấu đi, mà là sửa lại. Khi phát hiện mình đã lan truyền thông tin sai, hãy gỡ bài đăng đó xuống và nói rõ với những người bạn đã chia sẻ rằng đó là tin không đúng.
Hành động đính chính này tuy nhỏ nhưng có ý nghĩa, vì nó chặn bớt vòng lan truyền và cho người khác thấy việc kiểm chứng là bình thường. Thành thật nhận mình nhầm còn đáng quý hơn nhiều so với im lặng để tin sai tiếp tục đi xa.
Trong một thế giới đầy nội dung được dàn dựng, kỹ năng quý nhất là chậm lại một nhịp trước khi tin và chia sẻ. Mỗi lần bạn dừng để kiểm chứng, bạn không chỉ bảo vệ mình mà còn góp phần làm chậm lại vòng lây lan của thông tin sai.